Doğru Cevap: C

3. Hiposmi, iRBD'nin prodromal döneminde erken ortaya çıkabilen bir bulgudur ve fenokonversiyondan yaklaşık 14 yıl öncesinden itibaren saptanabilir.

Açıklama:

Fenokonversiyona kadar izlenen iRBD hastalarında, klinik bulgular fenokonversiyon zamanından geriye doğru modellendiğinde, hiposminin en erken ortaya çıkan klinik bulgulardan biri olduğu görülmektedir. Hiposmi, fenokonversiyondan yaklaşık 14 yıl önce (Y−14) belirginleşebilmekte ve sonrasında yaklaşık doğrusal bir seyir göstermektedir. Otonomik bulgular yaklaşık 12 yıl önce ortaya çıkarken, motor bulgularda yaklaşık 10 yıl öncesinden itibaren yavaş ilerleme izlenmekte ve fenokonversiyondan yaklaşık 4 yıl önce belirgin bir hızlanma görülmektedir. Global bilişsel işlevler ve renkli görme de özellikle fenokonversiyondan yaklaşık 4–5 yıl önce daha hızlı bozulmaktadır (1).

Büyük çok merkezli International RBD Study Group (IRBD-SG) kohortunda (n=1280), iRBD'den klinik olarak belirgin bir nörodejeneratif sendroma yıllık fenokonversiyon oranı %6,3 olarak bulunmuş ve 12 yıllık izlem sonunda hastaların yaklaşık %73,5'inin fenokonverte olduğu gösterilmiştir (2). Fenokonversiyon riski özellikle motor bulgular, olfaktör bozukluk ve hafif bilişsel bozukluk varlığında artmaktadır. Buna karşılık insomni, gündüz uykululuğu, huzursuz bacaklar sendromu ve uyku apnesinin fenokonversiyon açısından anlamlı öngörücü olmadığı gösterilmiştir (2).

Polisomnografik olarak REM uykusunda atoni kaybının (RSWA) miktarının artması da daha yüksek fenokonversiyon riski ile ilişkilidir (3).

Fenokonversiyonun ortaya çıkacağı α-sinükleinopati açısından bazı klinik bulgular ayırıcı bilgi sağlayabilir. Belirgin olfaktör kayıp MSA için daha az tipiktir. Nitekim MDS'nin 2022 MSA tanı kriterlerinde, yaygın nedenlerle açıklanamayan anosmi, klinik olarak belirlenmiş ve klinik olarak olası MSA tanıları için bir dışlama kriteri olarak kabul edilmiştir (4). Bununla birlikte bu durum MSA'da hiçbir zaman olfaktör bozukluk görülmeyeceği anlamına gelmez.

Kaynaklar:

1. Delva A, Fereshtehnejad SM, Vo A, et al. Evolution of Motor and Nonmotor Characteristics in an Idiopathic/Isolated REM Sleep Behavior Disorder Cohort. Neurology. 2025;105(7):e214108. doi:10.1212/WNL.0000000000214108
2. Postuma RB, Iranzo A, Hu M, et al. Risk and predictors of dementia and parkinsonism in idiopathic REM sleep behaviour disorder: a multicentre study. Brain. 2019;142(3): 744-759.doi:10.1093/brain/awz030.
3. Noh TG, Lee S, Lee Y, et al. Continuous REM sleep without atonia quantification improves prediction of phenoconversion to α-synucleinopathies in isolated REM sleep behavior disorder. Sleep Med. 2025;129:394-401. doi:10.1016/j.sleep.2025.03.013
4. Wenning GK, Stankovic I, Vignatelli L, et al. The Movement Disorder Society Criteria for the Diagnosis of Multiple System Atrophy. Mov Disord. 2022;37(6):1131-1148.doi:10.1002/mds.29005