Turkish Sleep Medicine Society
(Hazırlayanlar: Dr. Özge Eriş Davut, Dr. Muhiddin Bera Demirtaş, Dr. Saba Çiçek, Dr. Arif Tolga Sönmez, Dr. Nihan Nur Ceran Gürlek)
Krotonlu Alkmaeon MÖ 500'lerde yaşamış hekim ve filozoflardan biridir.
MÖ 450 civarında, Alkmaeon adlı bir Yunan doktoru, uykunun, vücut yüzeyinden kan çekilmesi nedeniyle beyne giden kan dolaşımının olmamasından kaynaklanan bir bilinçsizlik dönemi olduğunu öne sürdü. Benzer şekilde M.Ö. 400 civarında uyuyan bir kişinin yüzey ısısındaki düşüşün uykuya sebep olduğu düşünülüyordu.
Aristoteles (MÖ 384-MÖ 322) veya kısaca Aristo, Antik Yunanistan'da klasik dönem aralığında yaşamını sürdürmüş olan Yunan filozof.
Uyku ve uyanıklığın, bedenin mi yoksa ruhun bir işlevi mi olduğu ve rüyaların önemi hakkında yazmıştı. Uykunun, o dönemde duygu ve duyarlılığın merkezi olduğu kabul edilen kalpteki bilincin durmasıyla ilişkili olduğunu söylemiştir. Sindirim sürecini uykunun başlangıcıyla da ilişkilendirdi. Bütün canlıların uyuduğunu gözlemlemiş ve suda, havada ve karada yaşayan hemen hemen tüm hayvanların uykuda olduğu açıkça görüldüğümü ifade etmiştir.
Klaudios Galenos (129-216) Romalı ve Yunan bir hekim, cerrah ve filozoftur.
Bergamalı Galen, MS 162 yılında Galen, bilincin merkezinin kalp değil beyin olduğunu tespit etti. Uykunun bir detoks süreci olduğu, vücuttaki bazı mekanizmaları kapattığı veya kan eksikliğinden kaynaklandığı düşünülüyordu. Ancak sonraki 1600 yıl boyunca uykunun doğasını anlama konusunda çok az ilerleme kaydedildi.
İbn Sînâ (Avicenna) (980-1037) İslam'ın Altın Çağı döneminin en önemli doktorlarından, astronomlarından, düşünürlerinden ve bilginlerinden biri olarak kabul edilen erken tıbbın babası.
Tıbbın Kanunu adlı tıp ansiklopedisinde uykusuzluğun tedavisine yönelik davranışsal ve farmakolojik yaklaşımlar ana hatlarıyla belirtilmiş ve sirkadiyen ritim sorunları olan hastaların tedavisine dair göndermeler yapılmıştır. Gündüz uyumaya alışmış kişilerin uykularının nasıl değiştirileceğini açıklamıştır. Gündüz uyumaya alışkın olan birinin gece uykusuna geçişinin ani değil kademeli olması gerektiğini belirtmiştir. Zihinsel yetilere zarar verebilecek kadar uzun süre uyanık kalmaktan kaçınmalı ve uyku yoksunluğunun zihinsel işlevler üzerindeki zararlı etkisini vurgulamıştır.
Thomas Willis (1621-1675), anatomi, nöroloji ve psikiyatri tarihinde önemli bir rol oynamış bir İngiliz doktor.
Huzursuz bacak sendromunun (RLS) özelliklerini tanımlamıştır. Ancak bu klnik tabloya 1945 yılına kadar isim verilmeyecektir.
Thomas Willis beyindeki “Willis poligonu” da tanımlamıştır.
Jean-Jacques d’Ortous de Mairan (1678-1771) Fransız matematikçi, astronom ve jeofizikçi.
1729 yılında güneşliyken belirli bir zamanda yapraklarını açan bir mimoza bitkisini (Mimosa Pudica) kullanarak ustaca bir deney düzenleyen Mairan sirkadiyen ritmin varlığını göstermiştir. Bu sirkadiyen ritimle ilgili ilk rapordur. Mairan, bitkiyi ışığa maruz kalmayacak şekilde bir kutuya koydu ve bitkinin yaprakları yine aynı anda açıldı. Bitkilerde bu sirkadiyen ritmin varlığı muhtemelen içsel bir saatten kaynaklanıyordu. Ancak Mairan bunu o zamanlar bu şekilde yorumlamamış, daha ziyade " Hassas Kişinin Güneş'i hiçbir şekilde görmeden hissettiğinin " kanıtı olarak yorumlamıştır.
John Cheyne (1777-1836) İngiliz doktor, cerrah. Cheyne-Stokes solunumunu tanımlayan kişilerden biriydi
John Cheyne bir “apopleksi” vakasında kendi adını taşıyan nefes alma düzenini anlatır: “Birkaç gün boyunca nefesi düzensizdi; çeyrek dakika kadar tamamen kesiliyor, sonra çok düşük de olsa hissedilir hale geliyor, sonra yavaş yavaş artmaya ve hızlanmaya başlıyor ve sonra tekrar yavaş yavaş kesiliyor: nefes alma durumundaki bu döngü yaklaşık bir dakika sürüyordu. Bu sırada yaklaşık otuz solunum eylemi gerçekleşti.” 1854'te William Stokes, sonunda apne ile sonuçlanan benzer bir solunum örüntüsünü tanımlamıştır.
Justus Freiherr von Liebig (1803-1873) kimyanın teorisi, biyolojik kimyaya önemli katkılarda bulunan bir Alman bilim adamı; organik kimyanın başlıca kurucularından biri olarak kabul edilir.
1831 yılında Samuel Guthrie'nin (daha sonra anestezik madde olarak kullanılan) kloroformu keşfetmesinden hemen sonra Justus von Liebig, belki de yaygın olarak kullanılan ve suiistimal edilen ilk hipnotik madde olan kloral hidratı keşfetmiştir.
Robert Macnish (1802 - 1837) İskoç cerrah, hekim, filozof ve yazar.
Macnish, uyku ile ilgili ilk bilimsel kitap olan“Uyku Felsefesi” yayınlamıştır. Kitap 1827-1834 yılları arasında beş baskı halinde yayınlanmıştır.
Kitabında Macnish, "Uyku; uyanıklık ve ölüm arasındaki dönemdir" diye tanımlamıştır. Uyanıklık, tüm hayvanlarda, aktif olma ve entelektüel işlevleri yapma dönemi, Ölüm ise bunların ortadan kalkmasıdır.
Johann Friedrich Wilhelm Adolf von Baeyer, (1835-1917) 1905 yılında Nobel Kimya Ödülü'nü kazanmış Alman kimyager.
Baeyer barbitüratların ana bileşiği olan barbitürik asidi keşfetti.
William Alexander Hammond (1828-1900) Amerikalı bir askeri doktor ve nörolog.
1869 yılında William Hammond “Uyku ve Düzensizliklerini” yayınladı. Bugün uykusuzluk olarak adlandırılabilecek durumu tanımlamak için "sürekli uyanıklık" ifadesini kullanmıştır. Ayrıca uyku durumunun yanlış algılanmasını da (subjektif insomni) tanımlayarak bu durumu beyne artan kan akışından sorumlu tutmuştur.
Richard Caton (1842-1926 İngiliz bir hekim, fizyolog.
Caton, kedilerin, tavşanların ve maymunların beyinlerinde elektriksel aktivitenin mevcut olduğunu açıklayan, beynin elektriksel aktivitesini keşfeden ilk kişidir.
Karl Friedrich Otto Westphal (1833- 1890) Alman psikiyatrist.
Westphal, motor tonus kaybıyla ilişkili ani uyku nöbetlerini tanımlayan ilk kişidir.
Westphal, 1877'de Berlin Tıp ve Psikoloji Derneği toplantısında sunduğu ve daha sonra Psikiyatri ve Sinir Bozuklukları Arşivleri'nde yayınlanan 2 vaka sunmuştur. Westphal, hastasının klinik geçmişinin 2 yönünü vurguladı: "Bu ataklar sırasında bilincini kaybetmedi" ve "sürekli gece uykusuzluğu not edilmelidir." Westphal, kataplektik atakların bilinç kaybıyla ilişkili olmadan kas tonusu kaybını içerdiğini açıkça kavramış ve uykusuzluk hakkındaki yorumu, narkolepside yaygın olan kesintiye uğramış gece uykusunun varlığına işaret etmiştir. Narkolepsiyi katapleksiyle tanımlayan ilk araştırmacı olarak Westphal, aynı zamanda ailevi katapleksinin olası varlığını da tanımlayan ilk kişidir. 36 yaşındaki erkek hastasının annesi de oğlunun katapleksisinden daha hafif şiddette olan uzun süreli, tekrarlayan katapleksi ve/veya uyku atakları geçirmişti, ancak "daha önce bu tür ataklardan sık sık rahatsız olmuştu". Ataklarının bazılarının sessizce otururken, dikiş dikerken veya yemek yerken meydana geldiği gözlemi, katapleksiden çok uyku ataklarını düşündürmektedir.
Jean-Baptiste Edouard Gélineau (1828-1906) Fransız nörolog.
Gélineau, karşı konulmaz uyku hastalığını tanımlamak için “narkolepsi” terimini kullanan ve bunu epilepsiden ayrı bir hastalık olarak güçlü bir şekilde savunan ilk kişidir. Gélineau, hastasında katapleksiyi (düşmeler veya "astazi" olarak adlandırdığı) ve uyku felcini kısaca tanımladı ancak uykuya dalma rüyaları, rüya bozukluğu veya hipnogogik/hipnopompik halüsinasyonların varlığı hakkında yorum yapmamıştır. 1880 yılında, adını taşıyan sendromu (Gélineau sendromu) tanımladı ve 1880 yılında "narkolepsi " (kelimenin tam anlamıyla: uyku atakları) terimini ortaya attı, ancak bu fenomen üç yıl önce Westphal tarafından tanımlanmıştı. Bazı yazarlar tarafından GélineauRedlich hastalığı olarak adlandırılırken, diğerleri tarafından "Adie hastalığı" olarak adlandırılmıştır.
Ludwig Mauthner (1840-1894) Prag doğumlu Avusturyalı nöroanatomist ve oftalmolog.
Mauthner, uykunun nörobiyolojisine ve uykunun merkezine yönelik ilk girişimde bulunanlardandır. Döneminde epidemik letarjik ensefalit olarak bilinen olgulardaki çalışmalarında uykululuğu olan hastalar genellikle komplikasyon olarak pitoz ve oküler kas felcine sahipti ve makroskobik olarak üçüncü ventrikül ve silviyan duvarlarında kan birikmesi olduğunu gördü. Dolayısıyla fizyolojik uykunun, periventriküler gri maddenin fonksiyonunun geçici olarak askıya alınmasına bağlı olduğu ve bunun da kortekse hem gidiş hem de korteksten iletimi kesintiye uğrattığını fikrini ileri sürdü. Uykululuk halinde göz kapaklarının sarkması ve eş zamanlı diplopi, teorisine göre, uykudaki innervasyon bozukluğunun komşu okülomotor çekirdeklere kadar uzandığını belirtti. Mauthner'in uyku düzenleme merkezi fikri çeyrek yüzyıl boyunca göz ardı edildi. Döneminde Paris'te nöroloji kürsüsünü elinde bulunduran Dejerine Raymond ve Charcot tarafından kutsallaştırılan bu kitapta kesin olarak ileri sürülen "Uyku yerelleştirilemez." fikri ön plandaydı. Ta ki Van Economo’ya kadar...
Leopold Löwenfeld (1847-1923) Alman doktor. Cinsel patolojiler, psikanaliz üzerine çalışmıştır.
Katapleksi terimini 1902 yılında ortaya atan Löwenfeld'di. Löwenfeld narkolepsinin katapleksi ile ilişkili olduğunu açıklamıştır.
1904'te Bayer Company tarafından Veronal adıyla pazarlanan barbitali sentezlediler. Yaygın olarak kullanılan ilk barbitürat ve hipnotik oldu.
Kuniomi Ishimori ve Henri Piéron, uyanıklık sırasında beyinde biriken ve sonunda uykuyu tetikleyecek kimyasal bir faktöre ilişkin kavramı ve deneysel kanıtları ortaya koyan ilk araştırmacılardı.
Bu maddeye hipnotoksin adı verildi. Şu anda, uykuyu değiştirdiği gösterilen çeşitli maddeler arasında sitokinler, nörotransmiterler, vazoaktif intestinal peptit, prolaktin, adenozin ve anandamidin ve lipid yapıdaki bazı maddeler yer almaktadır; bunların birçoğunun diğer biyolojik aktivitelere katılımları iyi bilinmektedir.
Vladimir Pravdich-Neminsky (1879-1952), Ukraynalı bir fizyologdu.
İlk EEG'yi ve memeli beyninin uyarılmış potansiyelini göstermiştir. Beyin ve kas elektrik sinyallerini kaydetmek için yeni icat edilmiş Einthoven telli galvanometresini kullandı. Neminsky araştırmalarında bir kurbağanın merkezi sinir sistemindeki "aksiyon akımlarının" bir tanımı yapmıştır. Ayrıca köpek beyninde invaziv olmayan elektrik ölçümünün tarihi çalışmasıydı. Bu ilk hayvan EEG'si kaydıydı. Bu elektriksel aktivitelerin kan basıncından ve periferik sinirlerin elektrik aktivitesinden bağımsız "kendiliğinden elektrik dalgalanmaları" olduğunu gösterdi.
Constantin Freiherr von Economo (1876-1931) Rumen kökenli Avusturyalı bir psikiyatrist ve nörolog.
von Economo, encephalitis lethargica olgularıyla uyku ve uyanıklığın nörobiyolojisini anlamamızda önemli ön bilgilerin elde edilmesini sağlamıştır. 1616-1631 yılları arasında tüm dünyayı etkileyen ensefalit salgınında, etkilenen olgularda boğaz ağrısı veya grip benzeri belirtilerle ortaya çıkıyor ve haftalarca veya aylarca sürebilen derin bir uykuda kalmasıyla devam ediyordu. Bazılarında okülojirik krizler ve birçoğunda ayrıca Parkinson hastalığı belirtileri görülmüştü. Constantin Von Economo bu sub-akut ensefalomiyelit klinik tablosunu tanımlayan kişi oldu ve anatomik çalışmaları ile uyku için rostral hipotalamusta ve uyanıklık için posterior hipotalamusta belirgin merkezler olduğunu gösterdi.
Hans Berger (1873-1941) Alman psikiyatrist.
Beyin dalgaları olarak tanımlanan beynin elektriksel aktivitesini kaydetmek için kullanılan bir yöntem olan elektroensefalografinin (EEG) mucidi ve beyin dalgası türlerinden alfa dalgasının kaşifidir. Berger insanlarda elektroensefalogramı kaydeden ilk kişi oldu. Berger savaş sırasında psişik bir deneyime yanıt olarak beyin iletimi olasılığıyla ilgilenmeye başlamış. Savaştan sonra psikiyatrist olmuş ve 1924'te ilk kaydı elde edene kadar teknoloji üzerinde çalışmıştır. 1929'dan 1938'e kadar klinik ve normal popülasyonlarda EEG'yi araştıran 14 bilimsel makale yayınlamıştır. Berger, ilk EEG (1924) kaydını 15 yaşındaki oğlu Klaus'tan almıştır. Karşılaştığı ilk frekans 10 hertz aralığındaydı (8 ila 12 Hz) ve buna alfa ritmi adını vermiştir (Berger ritmi olarak da adlandırılır).
Luman Daniels (1934) narkolepside uykululuk, katapleksi, hipnagojik halüsinasyonlar ve uyku felcinin varlığını bildirmiştir.
Mayo Clinic'te nöroloji alanında araştırma görevlisi olan Lumen Daniels tarafından 1934'te yayınlanan narkolepsi üzerine kapsamlı bir monografidir.
Harrison, kalp yetmezliğinin klinik özelliklerini anlatan bir dizi makalesinde, kalp yetmezliğinde Cheyne-Stokes solunumun klinik sonuçlarını anlatmıştır. Uykuya başlama ve sürdürme güçlüğünün yanı sıra paroksismal gece dispnesini de tanımlamış ve kalp yetmezliğinin tedavisiyle periyodik solunumun iyileştiğini göstermiştir.
Frédéric Bremer (1892-1982) Belçikalı nörolog.
Nörofizyoloji alanındaki çalışmalarda öncü olan Bremer araştırmalarında uyku-uyanıklık döngüsünde yer alan sinirsel mekanizmalar üzerine yoğunlaşmıştı. Frédéric Bremer 1935'te kedilerde ‘Cerveau isolé’ ve ‘Encéphale isolé’ geliştirdiği kesi yöntemleri ile mezensefalik yapıların uykunun düzenlenmesindeki rolüne yönelik önemli bilgilerin elde edilmesini sağlamıştır.
Alfred Lee Loomis (1887-1975) Amerikalı avukat, fizikçi, bilimsel araştırmaların destekçisiydi.
Loomis, Non-REM uykusu olarak adlandırılan uyku döneminin elektroensefalogram grafoelemanlarını tanımlamıştır.
Annie Spitz Alman tıp yazarı.
Spitz, sağ kalp yetmezliği, Cheyne-Stokes solunumu, siyanoz, horlama ve uykululuk hali olan ve obstrüktif uyku apnesi olan üç vakayı tanımladı. Ancak bozukluğun polisitemiden kaynaklandığına inanılıyordu. Yandaki resim bir uyku apnesi hastasının bilinen ilk yayınlanmış fotoğrafıdır.
Karl-Axel Ekbom (1907-1977) İsveçli nörolog.
Ekbom huzursuz bacak sendromunun adını koydu ve klinik bulgularını açıkladı. Ekbom'un doktora tezi huzursuz bacaklar sendromunu (HBS), Bacaklarda garip parestezi (anxietas Tibiarum), ağrı ve güçsüzlükle karakterize olan ve “astenia crurum paresthetica” ve “astenia crurum dolorosa olarak iki ana formda ortaya çıkan, şimdiye kadar gözden kaçan hastalığın klinik çalışmasını 1944 ve 1945'te yayınladı. Hastalığın adını koydu ve nasıl teşhis edileceğini açıkladı. Bunun için 1949'da İsveç Lennmalms Ödülü'nü aldı. HBS'nin ilk vaka raporu Thomas Willis tarafından 1672'te yayınlandı. HBS, Willis-Ekbom sendromu ve Wittmaack-Ekbom sendromu olarak da anılır.
Giuseppe Moruzzi (1910-1986) İtalyan nörofizyolog.
Horace Winchell Magoun (1907-1991) bir tıp araştırmacı.
Moruzzi ve Magoun, retiküler aktive edici sistemi ve uyanıklık mekanizmasının nörolojik temelini tanımladılar.
Nathaniel Kleitman (1895-1999) Amerikalı fizyolog ve uyku araştırmacısı.
1953 Chicago Üniversitesi'nden Nathaniel Kleitman, yüksek lisans öğrencisi Eugene Aserinski'yi uyku derinliğinin bir ölçüsü olarak göz kas hareketlerini kullanması için görevlendirdi. Kullanılan yöntem olan elektrookülografiyle REM uykusu keşfedildi. Araştırmacılar bu hareketlerin rüya hatırlamayla ilişkili olduğunu gözlemledi.
Leo Sternbach (1908-2005), Polonyalı Amerikalı bir kimyager.
Sternbach, 1960 yılında librium olarak kullanımı onay alan benzodiazepin RO6-690'ı keşfetti ve benzodiazepinler, hipnotik olarak barbitüratların yerini aldı.
Charles Sidney Burwell, Amerikalı kardiyolog.
Burwell, "Pickwickian sendromu" başlıklı ilk vaka raporunu yayınladı. Uykulu, obez bir hastayı değerlendirirken uykuluk halini hiperkapniye bağladı. Ancak bu bağlantı makalenin popülaritesi muhtemelen gecikmeye katkıda bulunmuştur. Uyku apnesinin keşfi on yıl daha uzatıldı.
William Charles Dement (1928-2020) Amerikalı uyku araştırmacısı.
Dement ve Kleitman, 1957 de uyku kayıtlarında EEG’deki döngüsel değişiklikleri inceleyerek uykunun beş evresini adlandırdı ve uyku döngüsünü ve uyku evrelerini tanımladı. 1964'te Randy Gardner'ın uykusuz geçen en uzun süre rekorunu kırmak için yaptığı başarılı girişimi izledi ve destekledi. Christian Guilleminault ile iş birliği yaparak Dement, uyku apnesinin klinik tanımı ve şiddetinin derecelendirilmesi için hala kullanılan ölçüyü, Apne Hipopne İndeksini (AHI) önerdi. 1975'te, şu anda Amerikan Uyku Tıbbı Akademisi olarak bilinen Amerikan Uyku Bozuklukları Derneği'ni kurdu ve ilk on iki yılında başkanlığını yaptı. Aynı yıl, Mary Carskadon ile birlikte, insanların gündüz fırsatlarında ne kadar çabuk uykuya daldıklarını, uykuya dalma gecikmesini ölçen bir test olan Çoklu Uyku Gecikmesi Testini geliştirdi.
Michel Valentin Marcel Jouvet (1925-2017) Fransız sinirbilimci ve tıp araştırmacısı.
Jouvet kedilerde REM uykusu atonisini tanımladı. Çalışmalarıyla paradoksal uykunun keşfini (kendisinin tanımladığı bir terim) ve ana mekanizmalarının keşfini sağlamıştır. Jouvet, REM uykusunun oluşumunun sağlam bir pontin tegmentuma bağlı olduğunu ve REM atonisinin medulla oblongatadaki motor merkezlerinin inhibisyonundan kaynaklandığını gösterdi. 1961'de uykuyu iki farklı duruma ayırdı: telensefalik (yavaş dalga) uyku ve rombensefalik uyku (REM uykusu olarak bilinen paradoksal uyku). REM'den sorumlu olan beyin bölgelerini haritaladı. Jouvet, ilk analeptik ilaç Modafinil'i geliştiren araştırmacıydı.
Uyku Araştırmaları Derneği (Sleep Research Society) kuruldu.
1964 yılında Psikofizyolojik Uyku Çalışmaları Derneği (Psychophysiological Study of Sleep, APSS) adını aldı.
1976 yılında Amerikan Uyku Bozuklukları Derneği (The American Sleep Disorders Association) ve en son;
1999 yılında Amerikan UykuTıbbı Akademisi (The American Academy of Sleep Medicine (AASM)) olarak adlandırıldı.
Richard Wurtman (1936-2022) Amerikalı bir sinirbilimciydi.
1963 Richard Wurtman ve ekibi epifiz bezindeki melatonin sentezinin ışık tarafından kontrol edildiğini bildirdi. 1994 yılında laboratuvarı, melatoninin gece salgılanan ve normal uykunun başlatılması ve sürdürülmesi için gerekli bir hormon olduğunu gösteren bir çalışma yayınladı. Melatoninin düşük doz uyku ilacı olarak kullanımı için ilk patent 1995 yılında Wurtman'a verildi.
Charles Fisher (1908–1988) Amerikalı nöropsikiyatrist, uyku araştırmacısı.
İsmet Karacan (1927-2009) psikiyatrist, uyku araştırmacısı.
Fisher ve Karacan aynı dönemde birbirlerinden bağımsız olarak 20'li ve 30'lu yaşlarındaki erkeklerde hızlı göz hareketi (REM) uyku dönemlerinin %80 ila %95'inde tam veya kısmi ereksiyonların eşlik ettiğini gösterdiler. Karacan ve arkadaşları daha sonraki çalışmalarında 3 ila 79 yaş arasındaki tüm normal erkeklerin normal uyku sırasında NPT'ye sahip olduğunu gösterdi.
Avrupa'daki üç merkezden alınan vaka raporları
1965'te Weisbaden'de Ranu Jung,Şu anda uyku apnesi sendromu olarak bilinen durumu tanımlamışlardır. Klinik duruma Pickwick sendromu adını vermişlerdir.
Roger James Broughton (1936-2024) Kanadalı nörolog.
Broughton bazı parasomnilerin uyarılma (arousal) bozuklukları olduğu ve rüya görmeyle ilişkili olmadığı tanımlamıştır.
Allan Rechtschaffen (1927-2021) Amerikalı psikiyatrist.
Anthony Kales (1934-2023) Yunan asıllı Amerikalı psikiyatrist.
Uyku laboratuvarları tarafından insan uyku kaydı verilerini raporlamak için kullanılan kriterlerin geliştirilmesinde çalıştılar. R&K adını taşıyan veya Rechtschaffen ve Kales olarak yaygın olarak adlandırılan AASM Uyku ve İlişkili Olayların Skorlama Kılavuzunu geliştirdiler. Skorlama kılavuzu 1968'den 2007'ye kadar kullanıldı.
İsmet Karacan (1927-2009) psikiyatrist.
1970 yılında Karacan, psikojenik ve organik impotansı ayırt etmek için Nocturnal Penil Tümesans (NPT) ölçümlerinin kullanımını ilk kez tanımladı. Çoğu zaman son derece zor olan bu ayrımın yapılmasına yardımcı olacak nesnel bir yöntemi oluşturdu. Psikojenik impotans erkeklerde ilgili psikolojik faktörlerin uyku sırasında etkisiz olacağını ve NPT'nin sağlam olacağını varsaydı. Organik impotans erkeklerde, organik mekanizmalar uyku sırasında çalışır durumda kalacağından NPT bozulacaktır. Gerçekten de klinik olarak ayırt edilemeyen impotent diyabet hastalarından oluşan bir grubu, NPT'nin varlığına veya yokluğuna bağlı olarak iki ayrı gruba ayırmayı başardı. Karacan ve arkadaşları NPT'nin değişen derecelerde bozulabileceğini fark ettiler ancak NPT ölçümünün organik ve psikojenik impotantsı ayırmak için nesnel bir temel sağlayabileceğini göstermişlerdir.
Avrupa Uyku Araştırmaları Derneği (The European Sleep Research Society) (ESRS) kuruldu.
Konopka ve Benzer, gendeki mutasyonun konumuna bağlı olarak sirkadiyen aritmiyi uzatabilen, kısaltabilen veya tetikleyebilen tek gen mutasyonuna sahip mutant bir sinek keşfettiler.
Robert Y. Moore (1931) Amerikalı nörolog.
Moore ve Victor B. Eichler, hipotalamusta optik kiazmanın hemen üzerinde bulunan beynin küçük bir bölgesi olan suprakiasmatik çekirdeğin (SCN) sirkadiyen ritimler için gerekli olduğunu, yani bir sirkadiyen saat olduğunu gösterdiler. Moore, suprakiazmatik çekirdeğin (SCN) hasarının sirkadiyen adrenal kortikosteron ritminin kaybına yol açtığını ve böylece SCN'nin sirkadiyen fizyolojideki önemini gösterdi. Ayrıca memeli retinohipotalamik yolun (RHT) fotik uyum yolu olarak rolünü göstermiştir.
1974 de Jerome Holland ilk kez uyku kaydı çalışmalarını “polisomnografi” olarak adlandırdı.
Polisomnografinin klinik uygulamaya sokulmasıyla, uykunun gece boyunca kayıtlanması sağlayarak, uyku yapısı ve bozuklukların saptanmasına olanak sağlayan tanı yöntemi oldu.
Christian Guilleminault (1938-2019) Fransız nöropsikiyatrist.
Uyku apnesi terimi ilk kez 1975 yılında Christian Guilleminault'un ekibi tarafından ortaya atıldı. Guilleminault obstrüktif uyku apnesini tanımladı ve günümüzde yaygın olarak kullanılan bir terim olan " obstrüktif uyku apnesi sendromu " (OSAS) terimini ilk kullanan kişi oldu. Ayrıca, çocuklarda OSAS'ın varlığını tanımlayarak, kardiyovasküler bozukluklarla birlikte öğrenme ve dikkat sorunlarıyla ilişkisini gösterdi. 1982'de çocuklarda artmış üst hava yolu direncinin varlığını tanımladı ve uyanıklık ve uyku sırasında dikkat eksikliği, hiperaktivite ve anormal davranış semptomlarını, öğrenme güçlüklerini ve uyurgezerliği, bu uykuyla ilişkili solunum bozukluğu formuna eşlik eden uyku terörü ve enürezisi vurguladı, aynı sendromu yetişkinlerde de tanımladı ve yetişkinlerde " üst hava yolu direnci sendromu " (UARS) terimini kullandı. William C. Dement ile beraber Guilleminault, bugün hala uyku apnesinin varlığını ve şiddetini karakterize etmek için kullanılan Apne-hipopne indeksini (AHI) oluşturdu.
Fred Turek (1947) Amerikalı biyolog.
Michael Menaker (1934-2021) Viyanalı biyolog.
Turek ve Menaker, melatonin tedavisinin serçelerin sirkadiyen saatini değiştirebileceğini tespit ederek, günümüzde melatonin ve melatonin agonistlerinin kronobiyotik ilaçlar olarak kullanılmasının temelini attı.
Charles Andrew Czeisler (1952) Macar - Amerikalı doktor.
Czeisler, ışığa duyarlı retinal ganglion hücrelerinin (ipRGC'ler) hem sirkadiyen saati hem de görsel algıyı etkilediğini buldu ve ipRGC'lerin rod ve cone hücre fotoreseptörlerinin yokluğunda bile "görsel" ışık algısına katkıda bulunduğunu gösterdi. Bazı kör insanların görsel olmayan fotoreseptörler aracılığıyla ışığa uyum sağlayabileceğini gösterdi. Czeisler, ayrıca insanlarda 24 saatlik kortizol salgılama düzenlerini, ardından melatonin ritimlerini ve ardından ışığın sirkadiyen ritim üzerindeki etkisini tanımladı.
Mary Alice Carskadon (1947) Amerikalı psikiyatrist.
Carskadon, Dement ile birlikte, özellikle gündüz uyku başlangıcı gecikmesini ölçerek, uyku bozukluğu olan hastalarda klinik olarak uykululuğu belirlemek için kullanılan Çoklu Uyku latans Testini ( MSLT) geliştirdi. Carskadon ve arkadaşları insomnia hastalarında uykunun öznel ve nesnel ölçümleri arasında büyük bir fark olduğunu bildirdiler. Uyanıklıkların yaşla birlikte arttığını gösterdiler.
Sleep dergisinin ilk sayısı yayımlandı.
Christian Guilleminault ilk editördür.
Uyku bozukluklarının sınıflandırması Uyku Bozuklukları Merkezleri Derneği (ASDC) ve Uykunun Psikofizyolojik Çalışması Derneği tarafından hazırlanan Uyku ve Uyarılma Bozukluklarının Tanısal Sınıflandırmasının (DCSAD) bir revizyonu ve güncellemesi olarak geliştirildi ve 1979'da Sleep dergisinde yayınlandı. 1990 yılında Uluslararası Uyku Bozuklukları Sınıflandırması ( ICSD ), uyku ve uyku tıbbı alanındaki klinisyenler ve araştırmacılar için birincil tanı, epidemiyolojik ve kodlama kaynağı olarak yayınlandı. ICSD, Amerikan Uyku Tıbbı Akademisi (AASM), Avrupa Uyku Araştırmaları Derneği, Japonya Uyku Araştırmaları Derneği ve Latin Amerika Uyku Derneği ile birlikte hazırlanmıştır.
2005 tarihinde ICSD-2, ikinci baskı,
2014 tarihinde ICSD-3, üçüncü baskı,
2023 tarihinde üçüncü baskının (ICSD-3-TR) metin revizyonu yapılmış hali AASM tarafından
yayınlandı.
Colin Sullivan (1945) Avustralyalı hekim.
Sullivan, uyku apnesini 1970'lerin sonlarında incelemeye başladı, 1981 yılında The Lancet'te nazal sürekli pozitif hava yolu basıncının (CPAP) kullanımını ve tasarımını yayınladı. Bu, o zamana kadar genellikle trakeostomi ile cerrahi olarak tedavi edilen uyku apnesinin tedavisinde devrim yarattı. Diğer ilerlemeler David Rapoport ve Mark Sanders tarafından yapıldı.
Dr Shiro Fujita (1981) obstruktif uyku apne sendromunda tedaviye yönelik cerrahi yöntem olarak uvulopalatofaringoplasti (UPPP) tekniğini geliştirdi. UPPP’yi on iki hastaya uyguladı. Hastaların dokuzunda semptomların iyileştiğini; sekizinde hastalığın tedavi edildiğini polisomnografik olarak gösterdi.
Şevket Akpınar (1929-2010) nörolog.
Akpınar, huzursuz bacaklar sendromu (HBS) tedavisinde dopaminerjik ajanların etkisini göstererek, döneminde çığır açmış ve tüm dünyada dopaminerjik sistemin HBS’deki rolünü göstermiştir. Döneminde opiatlar dışında bir tedavisi olmayan HBS hastaları üzerine yaptığı çalışmalarında 1978 yılında levodopa ve benserazidden yararlanan vaka serilerini oluşturmuş ve 1982 yılında çalışması yayınlamıştır.
Ülkemizin ilk uyku araştırma merkezleri İstanbul’da Erbil Gözükırmızı ve Ankara’da Hamdullah Aydın tarafından 1984 yılında kuruldu. Baylor Üniversitesinde İsmet Karacan’ın yanında uyku tıbbı ve polisomnografi eğitimlerini tamamlayan Erbil Gözükırmızı ve Hamdullah Aydın, Türkiye’ye döndükten sonra İstanbul Cerrahpaşa Üniversitesi Nöroloji Kliniğinde ve Ankara Gülhane Askeri Tıp Fakültesi Psikiyatri Kliniğinde uyku laboratuvarlarını kurarak, uyku araştırmalarını ülkemizde başlatmışlardır. Her iki hocamız ve merkez daha sonra ülkemizde yeni uyku hekimlerinin yetişmesinde ve Türk Uyku Tıbbının gelişmesinde öncülük etmişlerdir.
Brandeis Üniversitesi'nden Jeffrey Hall ve Michael Rosbash ile Rockefeller Üniversitesinden Michael Young, meyve sineklerindeki “Period” genini tanımladılar. Otuz üç yıl sonra bu keşiften dolayı Nobel Ödülüne layık görüldüler.
Carlos H. Schenck (1946) Amerikalı psikiyatrist.
Mark Mahowald (1937-2020) Amerikalı nörolog.
Schenck ve Mahowald liderliğindeki Minnesota'daki uyku grubu, insanların rüyaları sırasında felç olmadığı, rüya içeriğine fiziksel tepki verdiği bir durum olan REM uykusu davranış bozukluğunu tanımladı.
Arbilla ve Langer, bir BZ1 reseptör alt tipi için tercihli afiniteye sahip ilk nonbenzodiazepin zolpidemi tanımladılar.
Dünya Uyku Federasyonu (WSF) kurulmuş.
Uluslararası bir organizasyondur. İşbirliğinin yapıldığı tarihte, Amerikan Uyku Tıbbı Akademisi, Asya Uyku Tıbbı Akademisi dahil olmak üzere yedi kurucu üyeden oluşuyordu. Uyku Araştırmaları Topluluğu, Avustralasya Uyku Derneği, Kanada Uyku Topluluğu, Avrupa Uyku Araştırmaları Topluluğu, Latin Amerika Uyku Toplulukları Federasyonu ve Uyku Araştırmaları Topluluğu. Tüzük üyeleri 53 uyku derneği ve kuruluşunu kişiyi temsil etmektedir.
WSF, 2015 yılında Türkiye, İstanbul'da toplanmıştır.
Asya Uyku Araştırmaları Derneği (The Asian Sleep Research Society (ASRS)) kuruldu.
1997 yılında Bakanlar Kurulu kararı ile Türk Uyku Araştırmaları Derneği kurulmuştur. Bundan sonraki dönemde, Türk Uyku Araştırmaları Derneği, bu tıp dalının ülkemizdeki en önemli ve katılımlı meslek ve bilimsel örgütü halini almıştır. 2007 yılında yapılan tüzük kurultayında derneğin adı “Türk Uyku Tıbbı Derneği” olarak değiştirilmiştir.
Modafinil'in uyarıcı olarak etkili olduğu bildirildi. Sonuçta narkolepside ve daha sonra aşırı uykululuk gibi diğer klinik durumlarda etkili bir tedavi olduğu gösterildi.
Joseph S. Takahashi (1951) Japon asıllı Amerikalı nörobiyolog ve genetikçi.
Lawrence Pinto Amerikalı nörobiyolog.
Fred Turek (1947) Amerikalı biyolog.
Takahashi, Pinto ve Turek'in Northwestern Üniversitesi'ndeki ekibi, Clock gen adı verilen ilk memeli sirkadiyen genini keşfedip klonladılar. Çok geçmeden birçok sirkadiyen genin sineklerde, farelerde ve insanlarda benzer olduğu keşfedildi; bu da uzun bir evrim dönemi boyunca işlevin korunduğunu gösterdiler.
Emmanuel Mignot (1959) Fransız psikiyatrist ve uyku araştırmacısı.
Masashi Yanagisawa (1960) Japon-Amerikalı moleküler biyolog ve hekim.
Jerome Siegel Amerikalı psikiyatrist ve uyku araştırmacısı.
On yıllık bir araştırmanın ardından Mignot ve arkadaşları köpeklerde ailesel narkolepsinin hipokretin reseptör 2 (HcrtR2) genindeki mutasyonlardan kaynaklandığını buldu. Kısa bir süre sonra Mashashi Yanagisawa'nın grubu bağımsız olarak hipokretin engellnmiş farelerin de narkolepsiye sahip olduğunu buldu. Bunu Stanford Üniversitesi'ndeki keşif izledi ve Jerome Siegel'in Kaliforniya Üniversitesi, Los Angeles'taki grubu tarafından katapleksili ve HLADQB1* 0602 pozitifliği olan insan narkolepsisi vakalarının çoğunun beyin omurilik sıvısındaki hipokretin peptidinin kaybıyla ilişkili olduğu doğrulandı.
Fred Turek (1947) Amerikalı biyolog.
Turek ve arkadaşları, Clock-mutant farelerin anormal bir beslenme ritmi geliştirdiğini, hiperfajik ve obez hale geldiğini ve hiperleptinemi, hiperlipidemi, hepatik fonksiyon bozukluğu, hiperglisemi ve hipoinsülinemiden oluşan bir metabolik sendrom geliştirdiğini bildirdi. Clock gen ağı, memelilerin enerji dengesiyle yakından ilgili olduğu gösterildi.
2007 Juliane Winkelmann, genom çapında bir ilişkilendirme çalışması aracılığıyla BTBD9, MEIS1 ve MAP2K5/LBXCOR1 bölgelerindeki tek nükleotid polimorfizmlerinin huzursuz bacaklar sendromu ile ilişkili olduğunu buldu. Hreinn Stefansson, David Rye ayrıca bağımsız olarak BTBD9 polimorfizminin düşük ferritin seviyeleri, periyodik bacak hareketi (PLM) ve daha az ölçüde huzursuz bacaklar sendromuyla ilişkili olduğunu buldu.
Bass pankreas adacık hücrelerindeki Clock genlerinin insülin salgısını düzenlediğini bildirdi.
Mitchell A. Lazar, (1956) Amerikalı endokrin uzmanı.
Lazar hepatik lipid metabolizması için metabolik ve Clock genleri arasındaki bağlantıyı rapor etti.
Rachel Edgar İngiliz tıp doktoru.
Edgar ve meslektaşları, hücresel sirkadiyen ve metabolik zaman işleyişinin birlikte olan evriminin yaklaşık 2,5 milyar yıl önce başlayan redoks homeostatik mekanizmalarla ilişkilendirdi.
Türk Uyku Tıbbı Dergisinin ilk sayısı Nisan 2014’de yayınlandı. Dr. Ahmet Uğur Demir derginin ilk editörüdür.
Dünya Uyku Topluluğu oluşturuldu.
1988 yılında kurulan Dünya Uyku Federasyonu (WSF) ve Dünya Uyku Tıbbı Derneği (WASM) işbirliği yaparak tek bir çatıda “Dünya Uyku Topluluğu” adıyla uluslararası bir organizasyon haline gelmiştir.
Türk Uyku Tıbbı Derneği (TUTD) 2015 yılından itibaren topluluğun bir üyesidir.
1984 yılında meyve sineklerindeki “period genini” tanımlayan Jeffrey Hall, Michael Rosbash ve Michael Young'a Nobel Ödülü verildi.
